Πράξη πρώτη: Τα προεόρτια...

Του Παναγιώτη Τσιάλα

Βρισκόμαστε στη δύση του φετινού Απριλίου, κι όμως ο πρωινός ήλιος έχει ήδη αρχίσει να ανατέλλει αισθητά θερμότερος. Το παρατηρείς με την πρώτη κιόλας ματιά. Τα σύννεφα εξαφανίστηκαν, η ημέρα μεγάλωσε και η ανοιξιάτικη λιακάδα εφαίδρυνε και τον πιο γρουσούζη. Κι όμως, αισθάνομαι σαν κάτι να μουτζουρώνει την ατμόσφαιρα της ανοιξιάτικης ανεμελιάς, συγκρατώντας το αυθόρμητο συναίσθημα της φοιτητικής απελευθέρωσης. Ίσως να μου συμβαίνει αυτό επειδή ξέρω ότι, βαδίζοντας προς το τέλος της άνοιξης, πλησιάζουμε αναπόδραστα προς τις φετινές φοιτητικές εκλογές, σκέψη που με γεμίζει προβληματισμό.

Το πρώτο πράγμα που τρέμει κανείς σε παρόμοιες περιστάσεις είναι η λεγόμενη προεκλογική περίοδος. Συνήθως δεν διαρκεί πάνω από δύο εβδομάδες κι ωστόσο μας επιφυλάσσει πάντοτε τόσες μα τόσες συγκινήσεις. Την αρχή θα κάνει η κορυφαία και αδιαφιλονίκητη παράταξη της σχολής (δεν έχει νόημα να την κατονομάσω - είναι γνωστή σε όλους): το μπρίζωμα του αξεπέραστου ενισχυτού και του άφταστου ζεύγους ηχείων στην είσοδο του κτιρίου, διαδέχεται τις αμέσως επόμενες στιγμές η κλαμπίστικη μουσική, που σίγουρα θα παίζει στη διαπασών από το πρωί μέχρι το βράδυ, δίχως να αποτελεί σοβαρό αντεπιχείρημα το γεγονός ότι στη σχολή διεξάγονται ακόμα μαθήματα.

Πιστή στον υγιή πολιτικό ανταγωνισμό, η έτερη μεγάλη παράταξη της σχολή θα σπεύσει να απαντήσει με ακόμη ισχυρότερα decibel, στο προαύλιο της σχολής. Εκείνο όμως που κάνει την ΠΑΣΠ νομικής να ξεχωρίζει δεν είναι τόσο οι ποσοτικά ανώτερες στάθμες του ήχου, όσο η εναλλακτική πολιτική πρόταση και προοπτική. «Στα κλαμποτράγουδα της ΔΑΠ απαντούμε με στροφή στην ποιότητα» θα μας έλεγαν ίσως οι συνάδελφοι της ΠΑΣΠ, αν δεν ήταν βέβαιοι ότι τα λόγια τους θα έσβηναν κάτω από τους εκκωφαντικούς θορύβους του «Καλημέρα ήλιε καλημέρα», που σπάζει το φράγμα του ήχου, αναπαραγόμενο τουλάχιστον 4-5 φορές την ημέρα, προφανώς για λόγους εμπέδωσης.

Ερώτημα 1^ο: Στ' αλήθεια, τους έχει πει κανείς ότι στην προεκλογική περίοδο το φοιτητικό σώμα παύει να ενδιαφέρεται για τις διαλέξεις και επιθυμεί τόσο πολύ να χορέψει; Αν όχι, τότε δεν υπάρχει παρά μόνο μία ερμηνεία αυτής της παράλογης στάσης: αποτελεί το δούρειο ίππο για την προσέλκυση απολιτίκ φοιτητών, που μαγεύονται από την μουσική σαχλο-ποζεριά.

Ένα δεύτερο λατρεμένο μοτίβο των επίμαχων προεκλογικών ημερών είναι οι πολιτικοί καβγάδες, πότε στημένοι και πότε όχι. Η αφορμή θα είναι συνήθως το σκίσιμο μιας αφίσας από την αντίπαλη παράταξη ή ένα δήθεν «προσβλητικό» κείμενο που αναρτήθηκε και αφήνει «επαίσχυντα» υπονοούμενα για τους «δικούς μας» ή μια μετατόπιση παραταξιακού τραπεζιού κατά τέτοιον τρόπο τρόπο, ώστε να υφαρπάζεται τμήμα του «ζωτικού χώρου» της γειτονικής, πλην όμως αποφώλιας, αντίπαλης παράταξης. Η συνέχεια του δράματος είναι μέχρι τέλους προδιαγεγραμμένη. Σπρωξίματα, βρισίδια, ξυλίκι και -γιατί όχι- καρπαζίδια και μπουνίδια (αίματα δεν φιλοτιμηθήκαμε να δούμε ακόμα). Το πιο ωραίο είναι ότι μετά τις εκλογές, οι αιώνιοι πρωταγωνιστές της κλωτσοπατινάδας θα δώσουν συναδελφικά τα χέρια, αναγνωρίζοντας ότι οι εκατέρωθεν γροθιές δεν είχαν προσωπική στόχευση αλλά αποτελούσαν δείγμα παραταξιακής και άρα πολιτικής έκφρασης. (Ποτέ δεν κατάλαβα πώς μια μπουνιά μπορεί να χαρακτηριστεί με τον όρο «σοσιαλιστική» ή «νεοφιλελεύθερη»).

Ερώτημα 2^ο: Είναι δυνατόν όλοι οι ομαδικοί καβγάδες της σχολής να εκδηλώνονται όλως τυχαίως σε αυτήν την κρίσιμη περίοδο; Δεν το νομίζω. Απεναντίας, παρατηρώ ότι οι παρόμοιου τύπου ιπποδρομιακές εκδηλώσεις ασκούν μια ακαταμάχητη έλξη στον φίλα προσκείμενο κόσμο των μεγάλων παρατάξεων, συσπειρώνοντάς τον και έτσι επαναφέροντάς τον στο παραταξιακό κοπάδι. Κατά τη γνώμη μου πρόκειται για μία ακόμη αποκαρδιωτική έκπτωση στη χρήση πολιτικώς αποδεκτών μέσων, χάριν της απόκτησης πρόσκαιρων και ανούσιων πολιτικών ωφελημάτων.

Το αποκορύφωμα της προεκλογικής γελοιότητας, ωστόσο, είναι η περίφημη (ή μήπως να έλεγα «κακόφημη») κατανομή χώρου. Πρόκειται για μια ανεξήγητη «πολιτική» διαδικασία, που σωστά θα την χαρακτήριζε κανείς απερίγραπτη। Το αντικείμενό της προκύπτει από τον τίτλο της: η κατανομή του πανεπιστημιακού χώρου το βράδυ που προηγείται της ημέρας εκλογών, ούτως ώστε να καθοριστεί λεπτομερώς, πού θα έχει το τραπέζι της η κάθε παράταξη και ποια τμήματα του τοίχου της σχολής της αναλογούν, για να αφισοκολλήσει ανεμπόδιστα το μήνυμά της σε δεκάδες πανομοιότυπα αντίγραφα. Ανεξάρτητα από το τι θα καταφέρει τελικά να διεκδικήσει και να πάρει η κάθε παράταξη, για λογαριασμό της (αυτό είναι συνήθως συνάρτηση της μυϊκής δύναμης των μπράτσων της), ένα είναι εξ αρχής βέβαιο: ότι θα πέσει ξύλο με το τουλούμι και μάλιστα άγριο και ανελέητο. Εξάλλου, η Νο1 παράταξη, υπεύθυνη και οργανωμένη όπως πάντα, θα έχει φροντίσει, να έχουν γίνει έγκαιρα οι απαραίτητες συνεννοήσεις, ούτως ώστε την κατάλληλη ώρα να βρίσκεται παρκαρισμένο έξω από την κεντρική είσοδο της σχολής ένα σκουρόχρωμο βανάκι με μαυροντυμένα παλικάρια, διά πάν ενδεχόμενο.

Ώρες - ώρες, απορώ, γιατί οι μικρότερες παρατάξεις μετέχουν σε αυτήν την χοντροκομμένη φαρσοκωμωδία. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι πρόκειται για μια απόλυτα προβλέψιμη και ανούσια κοκορομαχία περί όνου σκιάς, από την οποία κάθε σοβαρός άνθρωπος που σέβεται τον εαυτό του οφείλει να απόσχει. Στο κάτω-κάτω της γραφής ποιο είναι το διακύβευμα για να εμπλακεί κανείς σε μια τέτοια κτηνωδία; Μην είναι οι περισσότερες αφίσες, οι οποίες τάχα ενισχύουν το πολιτικό μήνυμα της παράταξης καρφώνοντάς το στον αμφιβληστροειδή του περαστικού ψηφοφόρου; Για όνομα του Θεού! Πιστεύει κανείς ότι ο ψηφοφόρος περιμένει να δει την ταπετσαρία στα ντουβάρια της σχολής για να πάρει τις αποφάσεις του; Δεν νομίζω.

Ίσως να φταίει αυτή η ανεξέταστη και άκριτη αγωνιστολογία που ώρες - ώρες καταλαμβάνει την Αριστερά, ωθώντας την σε μια σκιαμαχία άνευ αντικειμένου. Αυτήν ακριβώς την παγιωμένη και σαθρή αντίληψη νομίζω πως πρέπει έμπρακτα να αντιμάχεται, κάθε συνδικαλιστής φοιτητής, που επιθυμεί να συμβάλει στην ανάδειξη ενός νέου και υγιούς φοιτητικού συνδικαλισμού. Η παραδοσικαή μέθοδος, μικροκομματική και συνδικαλιάρικη καθώς είναι, παρήκμασε και πνέει πλέον τα λοίθια. Αν οι νεότεροι φοιτητές δεν αφήσουμε πίσω τον παλιό χιτώνα σαν φιδοπουκάμισο, κινδυνεύουμε να καταταγούμε και εμείς από την κοινή γνώμη στο ίδιο σκουριασμένο κάδρο, στο οποίο σκεβρώνουν τώρα - χωρίς να το ξέρουν - οι παραδοσιακές δυνάμεις που ανέθρεψαν την αποπολιτικοποίηση των φοιτητικών εκλογών.

Προχωρούμε πλησίστια προς την προεκλογική περίοδο των φετινών εκλογών...

Φωτογραφίες από την 4η εκδήλωση

Και η 4η εκδήλωση του Φοιτητικού Ομίλου Πολιτικού Προβληματισμού "Ελεύθερη Σκέψη" ολοκλήρωθηκε με μεγάλη επιτυχία στο αμφιθέατρο 1 της Νομικής Σχολής Αθηνών.

Μερικές φωτογραφίας από την εκδήλωση της 22ης Μαρτίου 2010:

Σοκ και δεος

Του Δώρου Γεωργίου

Οδός Πανόρμου. Ώρα 09.15. Προορισμός: Ευελπίδων. Στρίβω δεξιά για να αποφύγω την Αλεξάνδρας. Από το ραδιόφωνο έρχεται γρήγορα η δικαίωση: η Λεωφόρος Αλεξάνδρας από το ύψος της Πανόρμου είναι κλειστή γιατί εντός ολίγου θα μεταφερθούν στον Εισαγγελέα οι συλληφθέντες για τον Επαναστατικό Αγώνα.

Πρώτη σκέψη: «I love my job!», καθώς φουντώνει μέσα μου το δημοσιογραφικό δαιμόνιο, αυτό που σε ωθεί πάντα να είσαι στο επίκεντρο των εξελίξεων. Ενθουσιασμός!

Η σκηνή: Ώρα 10.35. Οι ρόλοι πλέον αντεστραμμένοι. Κουκουλοφόροι είναι οι αστυνομικοί που προσάγουν τους συλληφθέντες. Οι συλληφθέντες σαν αγρίμια με τα πρόσωπά τους φανερά, βορά στα φλας που αστράφτουν. Φορούν όλοι λευκά αλεξίσφαιρα. Ο πρώτος, αναγνωρίσιμη πια φυσιογνωμία, αφού τον είχα δει στα χθεσινοβραδινά δελτία, περνώντας από μπροστά μας στρέφεται προς τους φωτογράφους και τους φτύνει με λύσσα. Ουρλιάζει κάτι ακατάληπτο. Η Ρούπα, διάσημη κι αυτή πια (ο Κακούσης το πρωί την είχε αποκαλέσει «το άσχημο πρόσωπο της τρομοκρατίας»), έγκυος, περνάει μετά από αυτόν, με ένα αινιγματικό χαμόγελο. Θα την έλεγες νηφάλια, αλλά εδώ περισσότερο αρμόζει ο χαρακτηρισμός «παραιτημένη». Οι υπόλοιποι αντιστέκονται, λες και υπάρχει περίπτωση να καταφέρουν να ξεφύγουν, σαν να βλέπουν μπροστά τους μια αόρατη οδό διαφυγής που εμείς δεν μπορούμε να δούμε. Από μακριά ακούγεται το σύνθημα: «Το πάθος για τη λευτεριά είναι δυνατότερο απ' όλα τα κελιά», ειρωνική πινελιά ή υπενθύμιση; Συγγενείς των συλληφθέντων ορμάνε στους φωτογράφους, τους βρίζουν, τους...

Λίγους μήνες μετά: Για την κρατική τηλεόραση

Του Λεωνίδα Καραδήμου

Ας μην κατηγορούμε διαρκώς τους τηλεκριτικούς: από τη φύση της η δουλειά τους ρέπει προς την υπερβολή ή και την ηθικολογία. Αναγκαστικά εκτιθέμενοι καθημερινά στα μαζικότερα και πλέον αγοραία θεάματα, οφείλουν να βρίσκονται διαρκώς απέναντι στις ισχυρότερες νευρώσεις του αιμοσταγούς κοινού κι έχουν να αναμετρηθούν με την ισχυρότερα δομημένη αισθητική, στις εικονοκλαστικές ή τις μηδενιστικές της εκφάνσεις.

Συν τοις άλλοις, είναι σε θέση να γνωρίζουν -περισσότερο ίσως από τον καθένα- τα όρια της ελευθερίας του λόγου όπως τίθενται υποκειμενικά (από το Μέσον) και αντικειμενικά (από τις διαθέσεις του κοινού). Ο τρόπος με τον οποίον αντιμετωπίζουν τις εκπομπές και τα πρόσωπα που προβάλλονται από την TV μοιραία τείνει να προσιδιάζει σε μια περισσότερο εκλεπτυσμένη εκδοχή της σάτιρας, καθώς ο περιορισμένος τους αντίκτυπος είναι πολύ ισχυρότερος όταν τα βάζουν με τα κακώς κείμενα παρά όταν προτείνουν θετικές εναλλακτικές που a priori πολύ λιγότερους αφορούν.

Εκ του αποτελέσματος βεβαίως, δεν είναι εντελώς αστήρικτος ο ισχυρισμός πως με τον τρόπο τους ίσως και να μιθριδατίζουν το κοινό (και μάλιστα, ένα κοινό που οι ίδιοι θεωρούν πιο εκλεπτυσμένο του τηλεοπτικού) στην ευτελή διασκέδαση που καταδικάζουν, όπως ακριβώς οι σατιρικές εκπομπές εθίζουν στην όλο και προκλητικότερη βλακεία των μεσημεριανών εκπομπών. Που με τη σειρά τους εθίζουν στην ολοένα και πιο απεγνωσμένη -και μικροαστική- αναζήτηση του ακραίου. (Για την ώρα άκρο μπορεί να θεωρηθεί η δια του χλευασμού διαφήμιση του γνωστού ντι-βι-ντι, αλλά όπως και σε κάθε φαύλο κύκλο τα άκρα είναι μόνο σχετικά)

Ίσως να είναι καχύποπτη η συσχέτιση του γεγονότος πως οι αυστηρότερες στήλες κατά κανόνα βρίσκονται σε έντυπα ομίλων που μετέχουν (και) σε κανάλια. Σε κάθε περίπτωση, μπορεί να ειπωθεί πως αντί της ενασχόλησης με το τόσο δαιμονοποιημένο λάιφ στάιλ (που με τις τόσες καταδίκες κάθε άλλο παρά να αποδυναμώνεται δείχνει), το ίδιο άφθονο μελάνι θα μπορούσε να χύνεται για το θέατρο, το βιβλίο, τη μουσική.

Απλώς κανείς -όσο κι αν το θέλει- δεν μπορεί να μη δώσει στο κοινό μια μικρότερη ή μεγαλύτερη δόση εύπεπτου, εύληπτου αίματος και σπέρματος. Ακόμη κι εγώ τώρα, μιλώντας για τους τηλεκριτικούς. Άλλωστε συχνά είναι στα όρια του θεμιτού και ορισμένες φορές επιβάλλεται, ιδίως όταν η πραγματικότητα πράγματι είναι πολύ βίαια για να συγκαλυφθεί.

Εκείνο που συνέβη με την ΕΡΤ, κατά τη γνώμη μου, ήταν αδικαιολόγητο για έναν καλοπροαίρετο αναγνώστη. Φυσικά όχι επειδή όλα στη δημόσια τηλεόραση είναι ρόδινα. Σίγουρα οι περισσότεροι είναι δυσαρεστημένοι με το υψηλό μηνιαίο τέλος, υποψιάζονται κακοδιαχείριση και υπεράριθμο λόγω κομματικών σκοπιμοτήτων προσωπικό και απογοητεύονται από ορισμένα προγράμματα φτηνού περιεχομένου.

Με άλλα λόγια, σίγουρα οι περισσότεροι (σσ: η πλειοψηφία που όσο πιέζεται τόσο είναι ευκολότερο να μετατρέπεται σε όχλο), είναι πάντοτε έτοιμοι να δαιμονοποιήσουν οποιονδήποτε. Και να στραφούν κατά δικαίων και αδίκων, αποπροσανατολισμένοι ακόμη και από ένα δευτερεύον ζήτημα που απλώς κάνει περισσότερο θόρυβο.


Όπως και έγινε, αμέσως μετά τη διαρροή της περιβόητης λίστας αμοιβών. Η οποία, κατ'εμέ τουλάχιστον, κατέστησε αντιδεοντολογική για εκείνη την περίοδο οποιανδήποτε επίθεση. Δε ζω σε άλλον κόσμο για να σας πείσω για το απαραβίαστο των προσωπικών δεδομένων όποιου συνεργάζεται με μια έστω κρατική επιχείρηση. Ζω στον ίδιο, εξ ου και απλώς επισημαίνω την κατάληξη που δεν ήταν παρά η μετακίνηση ορισμένων από τους παρουσιαστές που κατορθώνουν να συνδυάζουν την επάρκεια με την ανταγωνιστικότητα. Στον ίδιο κόσμο όπου τα ΜΜΕ παρουσιάζουν μεγάλη μείωση εσόδων και θα είχαν κάθε λόγο να διευρύνουν το διαθέσιμο εργατικό τους δυναμικό -και μάλιστα με πιέσεις στα κατά τεκμήριο πιο πεπειραμένα στελέχη της κρατικής τηλεόρασης, τα περισσότερα εκ των οποίων ευτυχώς παραμένουν παρά το κρέμασμα στα μανταλάκια...

Φυσικά και δεν οφείλει κανείς να κηρύξει τη μάχη κατά του καπιταλισμού -θα ήμουν ο τελευταίος. Οφείλει όμως ως μέρος του κοινού να απαιτεί πάντοτε τη στοιχειώδη δεοντολογία: εφ'όσον ένα τέτοιο έγγραφο διαρρέει, είναι το λιγότερο λαϊκίστικη και πρόχειρη η αξιοποίησή του ως τεκμηρίου κριτικής -ιδίως από κάποιον που καταδίκαζε την πρακτική της κρυφής κάμερας στο παρελθόν.

Ακόμη πιο ιδεατά, θα έπρεπε να αφήσει τους εν λόγω ανθρώπους ησυχους για λίγο, ωσότου κοπάσει ο θόρυβος. Δεν κατηγορείται κανείς για δόλο, όμως τα γεγονότα δείχνουν πως ακούσια και ενδεχομένως με καλή πρόθεση υπηρετήθηκαν ιδιωτικά και όχι το δημόσιο συμφέρον.

Το βαθύ λαρύγγι

Του Δώρου Γεωργίου

Όχι δεν πρόκειται για τη νέα πορνοταινία της Τζούλιας. Πρόκεται για το κωδικό όνομα που δόθηκε στον κυβερνητικό αξιωματούχο που διέρρευσε στα ξένα ΜΜΕ ότι η Ελλάδα προτίθεται να προβεί σε επαναδιαπραγμάτευση του μηχανισμού διάσωσης της 25^ης Μαρτίου. Δυστυχώς, το κωδικό όνομα γρήγορα μετατράπηκε σε πραγματικό με τη βοήθεια του Καρατζαφέρη, του Χατζηνικολάου και του Extra Channel. Η κυβέρνηση, η οποία πλέον δικαίως θεωρείται, και είναι, πολύ κατώτερη των περιστάσεων, έψαχνε να βρει ένα εξιλαστήριο θύμα. Τα μέσα του κιτρινισμού και του λαϊκισμού το βρήκαν. Ήταν άλλωστε ένα πολύ βολικό εξιλαστήριο θύμα, μια και ο Αρσένης είναι ο σύζυγος της Κατσέλη, που η Κατσέλη είναι η ανίκανη παύλα λαϊκίστρια παύλα εκπρόσωπος του «βαθέος ΠΑΣΟΚ» παύλα πολλά άλλα που το «βαθύ ΠΑΣΟΚ» ως γνωστόν είναι αυτό που αρνείται την εφαρμογή των σκληρών μέτρων που τα σκληρά μέτρα, κι αυτό πια είναι πασίγνωστο, είναι εντελώς αναγκαία για να σωθεί η χώρα μας. Μία πραγματική συνωμοσία εις βάρος της χώρας, μόνο που δεν είναι καθόλου πραγματική. Είναι, όμως, συναρπαστικά βολική και λίγο χολιγουντιανή συνάμα, άλλωστε το «βαθύ λαρύγγι» το εμπνευστήκαμε από το σκάνδαλο Γουοτεργκέιτ.

Χθες, η Standard & Poor's είπε το εξής καταπληκτικό. Τα spreads των ελληνικών ομολόγων είναι τόσο υψηλά που μπορεί να υποβαθμίσει εκ νέου την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας. Τα οποία spread ανεβαίνουν κάθε φορά που ένας από αυτούς τους περίφημους οίκους μας υποβαθμίζει, όπως π.χ. στις 16/12/09, την τελευταία φορά που υποβαθμιστήκαμε από την S&P. Τότε, τα spreads δεν είχαν απλά ανέβει, είχαν εκτιναχθεί. Πρόκειται για φαύλο κύκλο που είναι αποκαλυπτικός του παραλογισμού του παγκόσμιου συστήματος..

Πόσο στενόμυαλος λοιπόν μπορεί να είναι κάποιος που να θεωρεί ότι το πρόβλημά μας είναι το «βαθύ λαρύγγι» ; Όταν πλέον είναι πασιφανές ότι η Ελλάδα εδώ και μήνες υφίσταται μία τεράστια κερδοσκοπική επίθεση από ανθρώπους που στοιχηματίζουν ότι θα χρεοκοπήσουμε. Δηλαδή θέλουν να χρεοκοπήσουμε γιατί όταν αυτό γίνει, αυτοί θα βγάλουν λεφτά. Αμύθητα ποσά. Και βάζουν τα δυνατά τους για να το πετύχουν αυτό.

Η κυβέρνηση είναι πράγματι κατώτερη των περιστάσεων। Πίσω από αυτό παίζονται πολλά παιχνίδια. Η Ντόρα ας πούμε δεν πάει στην Κεντρική Επιτροπή της ΝΔ την Κυριακή όχι μόνο γιατί ακόμα δεν έχει χωνέψει την ήττα της. Πάει γιατί προσδοκά ότι μέχρι τον Μάιο η κυβέρνηση θα έχει καταρρεύσει και θα οδηγηθούμε σε οικουμενικό σχήμα διακυβέρνησης, στο οποίο βεβαίως σκοπεύει να αξιοποιηθεί. Είναι άλλωστε μια πολύτιμη εφεδρεία του συστήματος. Πιο πολύ κι από αυτό έχει προεξοφληθεί ο ανασχηματισμός και μάλιστα ποιοι θα φύγουν. Πρώτες στη λίστα η Κατσέλη με την Ξενογιαννακοπούλου. Είναι τυχαίο ότι αυτές οι δύο θεωρούνται η «αριστερή πτέρυγα» της κυβέρνησης; Απεναντίας, για τις ανεκδιήγητες δηλώσεις του Παπακωνσταντίνου δε μιλάει κανείς. Αυτός θα μείνει στη θέση του, έκανε καλά τη δουλειά του.

Όσο για την Ευρώπη; Ποια Ευρώπη αλήθεια; Το ΔΝΤ είναι προ των πυλών κι αυτό είναι το χείριστο δυνατό σενάριο. Η Ελλάδα είναι το πρώτο θύμα της τρομερής δυσλειτουργίας της ΟΝΕ και είναι φανερό πως οι ισχυροί , και ιδίως η Γερμανία, δεν σκοπεύουν να κάνουν κάτι για να αλλάξει η κατάσταση. Εμμένουν στη δημοσιονομική πειθαρχία τη στιγμή που υπάρχουν περιφερειακές οικονομίες της Ευρωζώνης που αντιμετωπίζουν προβλήματα παρόλο που δεν ήταν καθόλου απείθαρχες στο δημοσιονομικό πεδίο. Κι η απείθαρχη Ελλάδα, πρέπει να πειθαρχήσει, μόνο που κινδυνεύει με βαθιά ύφεση. Ένας φαύλος κύκλος που δεν προκλήθηκε από κανένα «βαθύ λαρύγγι» αλλά από τη φαυλοκρατία των τελευταίων 30 ετών. Κι όμως οι φαύλοι επιμένουν ακόμα να παίζουν παιχνίδια, να αναζητούν αποδιοπομπαίους τράγους και διάδοχα σχήματα τη στιγμή που το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να αποχωρήσουν πριν γίνουν τα πράγματα ακόμα χειρότερα.

Συνέντευξη με τον Δημήτρη Χριστόπουλο (Μέρος 2ο)

Των Ηλία Τριανταφυλλάκη και Παναγιώτη Τσιάλα

Ακολουθεί το δεύτερο και τελευταίο μέρος της συνέντευξης με τον πρόεδρο της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του ανθρώπου κ. Δημήτρη Χριστόπουλο.

Ερ. Εκτιμάτε ότι θα υπάρξουν κίνδυνοι επίτασης των συγκρούσεων εντός της κοινωνίας, εξ αιτίας των ρυθμίσεων του νέου νόμου; Ενθαρρύνουν την έλευση περισσότερων μεταναστών;

Απ. Απαντώ και στα δύο ερωτήματα κατηγορηματικά αρνητικά. Από την άλλη, γενικά και αφηρημένα ασφαλώς και υπάρχει πρόβλημα ενσωμάτωσης. Ωστόσο, το πρόβλημα της ενσωμάτωσης δεν αφορά μόνο τους μετανάστες αλλά και ευρύτερες μερίδες του πληθυσμού, και σχετίζεται όχι μόνο με ζητήματα καταγωγής αλλά κατεξοχήν με κριτήρια ταξικά. Η ένταξη των μεταναστών είναι πρωτίστως μια ταξική προοπτική αναδιανομής και ενσωμάτωσης και κατόπιν ό, τι άλλο. Θέλω να πω ότι συνήθως κοιτάμε την ενσωμάτωση ως ένα ζήτημα που αφορά τους μετανάστες αποκλειστικά και ξεχνάμε ότι στην κοινωνία που ζούμε ένα μεγάλο κομμάτι αποκλείεται για λόγους που δεν σχετίζονται καθόλου με την καταγωγή του αλλά με τη θέση τους στην παραγωγή. Τώρα στο ερώτημα, αν ο νόμος εντείνει διαδικασίες αποκλεισμού, η απάντησή μου επαναλαμβάνω πως είναι αρνητική. Το νομοσχέδιο αντιθέτως εντείνει διαδικασίες ένταξης, στο βαθμό που η πολιτογράφηση και η κτήση της ιθαγένειας είναι ένα από τα πολλά μέσα, τα οποία ένα κράτος διαθέτει, προκειμένου να εντάξει τον μεταναστευτικό πληθυσμό. Φυσικά, ούτε το μόνο είναι, ούτε φάρμακο για όλα είναι, ούτε πανάκεια. Αντιθέτως, το να αφήσεις ένα μείζον τμήμα του πληθυσμού σε μια χώρα έξω από οποιαδήποτε προοπτική ή προσδοκία συμμετοχής στην κοινότητα, αυτό για μένα είναι επιπλέον κίνητρο αποκλεισμού και κοινωνικών συγκρούσεων. Όταν αυτός που διστάζει ή αντιτίθεται στην προοπτική ανοίγματος της ιθαγένειας μου λέει «προσέξτε την κοινωνική συνοχή», του απαντώ: «αυτό κάνουμε»!

Ερ. Κατά την άποψή σας, πρέπει να κινηθούμε προς την διασφάλιση της πολυπολιτισμικότητας ή να επιδιώξουμε την αφομοίωση;

Απ. Εγώ δεν μίλησα ούτε για αφομοίωση, ούτε για πολυπολιτισμικότητα. Μιλώ για τη συμπερίληψη ανθρώπων σε μια κοινότητα μέσω της αναγνώρισης ένθεν και ένθεν (εννοώ εκ μέρους της κοινότητας και του κράτους) του τι αναγνωρίζεται ως συστατικός κανόνας μιας ανθρώπινης συλλογικότητας και τι όχι. Αυτό το ερώτημα πάντως είναι μεν εξαιρετικά κρίσιμο, πλην όμως δεν αφορά την κτήση της ιθαγένειας από τον πληθυσμό αυτό. Εν πάση περιπτώσει, εγώ θα σας έλεγα ότι μακροπρόθεσμα η κτήση της ιθαγένειας από μεγάλο κομμάτι του μεταναστευτικού πληθυσμού τείνει μακροπρόθεσμα περισσότερο προς την κατεύθυνση της αφομοίωσης, χωρίς αυτό να αποκλείει νησίδες - μικρές ή μεγάλες - ανθρώπων που διατηρούν τα πρότερα χαρακτηριστικά τους. Το γεγονός ότι ο αλλοδαπός γίνεται Έλληνας, το γεγονός ότι τα παιδιά του θα πάνε στο ελληνικό σχολείο, κλπ. κλπ. όλα αυτά λειτουργούν προς την κατεύθυνση της αφομοίωσης. Πάντως, γενικώς θα έλεγα ότι πρέπει μάλλον να ξανασκεφτούμε με τρόπο αναστοχαστικό το κριτήριο των «πολιτισμικών διαφορών»: άκουγα τον πρόεδρο του ΛΑΟΣ να λέει στη Βουλή ότι είναι βέβαιος ότι οι περισσότεροι δεν θα θέλανε η κόρη τους να παντρευτεί πακιστανό και εγώ σκεφτόμουν ότι η δικιά μου η κόρη δεν θα ήθελα να παντρευτεί οπαδό του κόμματός του. Άρα, οι υπαρκτές πολιτισμικές ή άλλες διαφορές που μας χωρίζουν δεν αφορούν μόνο την καταγωγή μας αλλά και άλλα στοιχεία. Όταν η Ένωσή μας έκανε στην Παλιά Βουλή την εκδήλωση για την ιθαγένεια και καμία τριανταριά άτομα προσπάθησαν με κάθε τρόπο να την σταματήσουν είχε μόλις μιλήσει ο Σουδανός Αχμέτ Μοαβία, συντονιστής του Φόρουμ Μεταναστών. Να είστε σίγουροι ότι οι περισσότεροι έλληνες εκεί μέσα ένιωθαν πολιτισμικά πιο κοντά στον Μοαβία παρά στους συμπολίτες μας της Χρυσής Αυγής ή άλλων ακροδεξιών οργανώσεων που βρέθηκαν στην Παλιά Βουλή για να εμποδίσουν τη διεξαγωγή της συζήτησης.

Ερ. Αν είναι έτσι τα πράγματα, τότε πώς δικαιολογείται την συμπερίληψη στο νόμο προϋποθέσεων, όπως είναι η γνώση της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, κάτι που το έχουν βέβαια όλα τα Ευρωπαϊκά κράτη;

Απ. Κατ' αρχήν δεν το έχουν όλα. Η αλήθεια είναι πως το έχουν τα περισσότερα, πάντως. Το έχω ξαναπεί: στα ζητήματα της ιθαγένειας - και όχι μόνο - «ο διάβολος είναι στη λεπτομέρεια». Αν μεθαύριο βάλουν ένα τεστ ενσωμάτωσης, το οποίο θα ρωτάει τους ανθρώπους -λόγου χάρη - πόσοι ήταν οι νεκροί του Πολυτεχνείου ή ζητάει από τους ανθρώπους να απαριθμήσουν τα τροπάρια της Μαγδαληνής, τότε οι περισσότεροι θα την πατήσουν. Θέλω να πω, δηλαδή, ότι το κατώφλι της ιθαγένειας δεν είναι δεδομένο και τα τεστ το κάνουν ακόμη λιγότερο προβλέψιμο. Κατά την άποψή μου, η εισαγωγή ρήτρας γνώσης της ελληνικής ιστορίας και δη της σύγχρονης είναι εξόχως προβληματική. Επίσης, εξόχως προβληματικές μέσα στο νομοσχέδιο είναι όλες εκείνες οι εξαντλητικές αναφορές που κάνει στις ουσιαστικές προϋποθέσεις της πολιτογράφησης και σε όλα εκείνα τα «ενδεικτικά κριτήρια», τα οποία πρέπει να πληροί κανείς προκειμένου να πολιτογραφηθεί. Όπως ξέρετε σαν φοιτητές νομικής, οι νόμοι πρέπει να είναι απρόσωποι και γενικοί και δεν είναι δυνατόν να εξειδικεύουν ή να «φωτογραφίζουν». Κανονιστικές πράξεις της διοίκησης, εγκύκλιοι, υπουργικές αποφάσεις μπορούν να προχωρήσουν λιγότερο επώδυνα σε τέτοιες εξειδικεύσεις. Με αυτήν την έννοια, αυτές οι διατάξεις που αφορούν τις προϋποθέσεις της πολιτογράφησης ανοίγουν την πόρτα σε κάτι ακόμα πιο επικίνδυνο και πολιτειακά προβληματικό. Εννοώ ότι, πέρα από τη συζήτηση για ιστορικές γνώσεις ή για γλωσσομάθεια, μπορούμε να φτάσουμε σε ένα σημείο να σκεφτούμε ότι ο αιτών την πολιτογράφηση μπορεί να διέρχεται ένα τεστ ενδόμυχων αξιών προκειμένου να αποκτήσει την ελληνική ιθαγένεια. Να ελέγχει δηλαδή το κράτος αν είναι ειλικρινής όταν λέει ότι συμμερίζεται τις αξίες της πολιτικής κοινότητας. Αυτό δυστυχώς έχει ξεκινήσει στην Ολλανδία και σε μερικά κρατίδια στη Γερμανία με προφανή στόχευση τους μουσουλμάνους μετανάστες. Το τι πραγματικά κρύβει μέσα του ένας άνθρωπος, το λεγόμενο forum internum, δεν αφορά κανέναν, ούτε το κράτος μπορεί να αξιώνει να το ψάξει. Με μια κουβέντα, ένα φιλελεύθερο κράτος που αξιώνει από τους υποψήφιους πολίτες του να είναι ειλικρινά φιλελεύθεροι, παύει αυτομάτως να είναι φιλελεύθερο.


Ερ. Πώς διευκολύνεται η ζωή ενός μετανάστη χάρη στα νέα μέτρα; Πρακτικά, τι ακριβώς του προσφέρει η κτήση της ελληνικής ιθαγένειας;

Απ. Η ζωή ενός μετανάστη αφηρημένα, με την κτήση της ιθαγένειας διευκολύνεται κατά το ότι μια σειρά από διαδικασίες τις οποίες πρέπει να υποστεί, όντας αλλοδαπός, μπαίνουν στο χρονοντούλαπο. Το να είσαι αλλοδαπός σε μια επικράτεια, όπως η ελληνική, από μόνο του είναι ένα άχθος, ένα βάρος που κοστίζει. Κοστίζει σε τρέξιμο, κοστίζει σε ώρα, κοστίζει σε λεφτά, κοστίζει σε άγχος, κοστίζει σε φόβο, κοστίζει στην οικογένεια και στα παιδιά. Για εκείνους, λοιπόν, που μπορούν να διαβούν το κατώφλι της αλλοδαπότητας και να μπουν στην πολιτική κοινότητα το νομοσχέδιο είναι μεγάλη υπόθεση. Για τους άλλους - και είναι πολλοί αυτοί - το νομοσχέδιο αυτό δεν λέει κάτι. Συνεπώς, έπονται (και εμείς αναμένουμε) και άλλα βήματα που πρέπει να γίνουν για τους ανθρώπους, που είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουνε να αποκτήσουνε την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη. Με δυο λόγια, αν με αυτό το νομοσχέδιο γίνεται η μετάβαση από το καθεστώς των αποφάσεων στο σύστημα κανόνων, που έλεγα και στην αρχή, ένα αντίστοιχο σύστημα κανόνων πιο ρεαλιστικό και δίκαιο αναμένουμε και για τους ανθρώπους που δεν θα διαβούν το κατώφλι της ιδιότητας του Έλληνα πολίτη, δηλαδή για τους ανθρώπους που παραμένουν μετανάστες και για τους οποίους το νομοσχέδιο προφανώς δεν κάνει τίποτα. Ας μου επιτραπεί επί του προκείμενου μια παρατήρηση: όσο καλύτερο και εύρυθμο για τη ζωή ενός ξένου είναι το μεταναστευτικό καθεστώς - όσο λιγότερο αδικία λαμβάνει και όση περισσότερη ασφάλεια απολαμβάνει ένας μετανάστης - τόσο περισσότερο αποφορτίζεται η ανάγκη κτήσης της ιθαγένειας. Γιατί ένας άνθρωπος ο οποίος μπορεί να ζήσει κανονικά τη ζωή του όντας αλλοδαπός σε μια επικράτεια έχει ένα κίνητρο λιγότερο να στραφεί προς την ιθαγένεια για να διασφαλίσει την πολυπόθητη κανονικότητα. Άρα, η ανάγκη τακτοποίησης και αναρρύθμισης του μεταναστευτικού καθεστώτος στην Ελλάδα σήμερα είναι πολλαπλώς επιβεβλημένη, προκειμένου η ελληνική ιθαγένεια να μην είναι το μοναδικό αποκούμπι για μια κανονική ζωή στην επικράτεια.

Ερ. Η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έχει πίσω της μια ζωή που ξεπερνάει το μισό αιώνα και μάλιστα με ιδιαίτερα αξιόλογη δραστηριότητα. Ποιοι είναι οι στόχοι σας για το άμεσο μέλλον; Ποια τα ανοιχτά μέτωπα;

Απ. Είναι πολλά τα ανοιχτά μέτωπα. Άλλωστε, το μέτωπο των ατομικών δικαιωμάτων είναι εξ ορισμού ανοιχτό και πολυσήμαντο. Δεν κλείνει ποτέ, ακόμα και με την ιδεατά πιο φιλελεύθερη κυβέρνηση. Ειδικά εδώ στην Ελλάδα, ως κρίσιμο μέτωπο θα εντόπιζα την ανάδειξη ενός λόγου λαϊκιστικού, ξενοφοβικού, ρατσιστικού, ο οποίος διαχέεται και πλασάρεται πλέον με επίσημο τρόπο μέσα στην ελληνική κοινωνία με πολλούς κινδύνους σε ό, τι αφορά τα δικαιώματα αλλά και την πεμπτουσία του πολιτεύματος. Εγώ αυτό θα έλεγα ότι είναι ένα κρίσιμο ζήτημα των ατομικών δικαιωμάτων. Ρατσισμός, ακροδεξιός λόγος, λαϊκίστική, αγοραία εκδοχή του πατριωτικού χώρου και όλα αυτά που αντικρίζουμε και εκτείνονται από το χώρο του ίντερνετ μέχρι και την συγκεκριμένη κοινοβουλευτική τους έκφανση. Από εκεί και πέρα, όλα τα μέτωπα είναι ανοιχτά. Η Ένωση ασχολείται με ολόκληρη την βεντάλια των ατομικών δικαιωμάτων: από τα δομικά ζητήματα που άπτονται της κοινωνικής σφαίρας, όπως το σωφρονιστικό που διάγει ακόμη τον δικό του μεσαίωνα, ως τα πιο «μικρά» και ασήμαντα τα οποία όμως επηρεάζουν δραστικά τις ζωές των ανθρώπων. Αν συμβουλευτείτε το συλλογικό επετειακό τόμο της Ένωσης, Τα δικαιώματα στην Ελλάδα από το τέλος του εμφυλίου στο τέλος της μεταπολίτευσης (Καστανιώτης, 2004) θα πάρετε μια σαφή εικόνα της θεματογραφίας: από τις απειλές που δημιουργούν στα δικαιώματα οι νέες τεχνολογίες ως την αντίρρηση συνείδησης και το σύμφωνο συμβίωσης. Από τις παραδοσιακές παραβιάσεις της θρησκευτικής ελευθερίας που επιμένουν λόγω των σχέσεων κράτους και εκκλησίας ως τις νεόφερτες αντιτρομοκρατικές νομοθεσίες... Ο κατάλογος είναι μακρύς και δυστυχώς η οικονομική κρίση κάθε άλλο παρά τον περιορίζει.

Ερ. Ως Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου συμβάλατε καθοριστικά στην προώθηση του νέου αυτού μέτρου. Πιστεύετε ότι η κυβέρνηση το προώθησε και το υπερασπίστηκε εξ ίσου θερμά;

Απ. Προφανώς υπήρξε ένα επικοινωνιακό έλλειμμα στον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση επιχείρησε (ή δεν επιχείρησε) να κοινωνικοποιήσει αυτήν την πρωτοβουλία. Πείστηκα πάντως πως αυτό ήταν μια συνειδητή επιλογή: να κρατήσουν πολύ χαμηλά τους τόνους, προκειμένου να μην συμβάλουν σε περαιτέρω όξυνση. Εξάλλου, αυτό το είπε και την ημέρα που ψηφίστηκε ο νόμος ο Υπουργός Εσωτερικών. Δεύτερον και βασικό, είναι ότι -όπως είδατε- ένα βασικό τμήμα του κυβερνώντος κόμματος δεν ήταν διόλου πεισμένο ότι αυτή ήταν μια ορθή και επιβεβλημένη ρύθμιση. Μάλιστα, η πεποίθηση μέσα στην κυβέρνηση ότι αυτή η ρύθμιση ήρθε αναπάντεχα γρήγορα, βεβιασμένα και χωρίς κάποιον ιδιαίτερο λόγο φαίνεται πως δεν ήταν και πολύ μειοψηφική. Μέσα σε ένα περιβάλλον, λοιπόν, όπου ακόμα και ο πολιτικός εαυτός της κυβέρνησης δείχνει να αμφιταλαντεύεται σε ό, τι αφορά την ορθότητα της επιλογής αυτής, ίσως τελικά - μολονότι και εμένα με είχε πραγματικά ενοχλήσει αυτός ο δισταγμός και η κλειστοφοβία που έδειξε η κυβέρνηση σε ό, τι αφορά το νομοσχέδιο -να υπηρέτησε ένα καλό σκοπό. Πάντως, τίποτε δεν είναι αυτονόητο, ούτε κερδισμένο, ούτε δεδομένο. Για το λόγο αυτό, ο χώρος των δικαιωμάτων πρέπει να επαγρυπνά.

Συνένετευξη με τον Δημήτρη Χριστόπουλο (Μέρος 1ο)

Των Ηλία Τριανταφυλλάκη και Παναγιώτη Τσιάλα

Στα 41 του μετράει ήδη πάνω από δέκα συνεισφορές σε ερευνητικά πονήματα με αντικείμενο τη μετανάστευση, τις μειονοτικές ομάδες και την ετερότητα, ενώ καταγράφει στο ενεργητικό του μια σειρά δημοσιεύσεων σε έγκυρα ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Όμως, το μεγάλο πάθος του, και ας μην το παραδέχεται ο Δ. Χριστόπουλος, είναι η ανάληψη καθημερινών στρατηγικών δράσεων για την επίτευξη ουσιαστικών αλλαγών στο χώρο της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η μέχρι τώρα ιστορική του διαδρομή το αποδεικνύει περίτρανα: απεσταλμένος του ΟΑΣΕ ως εκλογικός επόπτης σε χώρες της Κεντρικής και Βαλκανικής Ευρώπης και κατόπιν διευθυντής του Γραφείου του ΟΑΣΕ στη Βοσνία Ερζεγοβίνη για ένα χρόνο, στη συνέχεια υπεύθυνος σχεδιασμού του Προγράμματος θεσμικής συγκρότησης «Ευνομία» του Συνηγόρου του Πολίτη, ενεργό μέλος του Κέντρου Ερευνών Μειονοτικών Ομάδων και πρόεδρος της υπερδραστήριας Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ο κος Χριστόπουλος υπηρέτησε και υπηρετεί πιστά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ευρισκόμενος πάντα στην πρώτη γραμμή.

Η πρόθυμη αποδοχή της πρόσκλησης που του απηύθυνε ο νεογέννητος όμιλός μας, για την παραχώρηση μιας συνέντευξης με αντικείμενο το νέο νόμο για την ιθαγένεια, αποτελεί για εμάς μεγάλη τιμή και τον ευχαριστούμε πολύ γι' αυτό. Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στα γραφεία της Ένωσης, το ηλιόλουστο απόγευμα της περασμένης Τετάρτης, σε μια εξαιρετικά ζωηρή ατμόσφαιρα και τη δημοσιεύουμε σε δύο μέρη:

Ερ. Ως πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, αν τρία με τέσσερα χρόνια πίσω βρισκόταν κάποιος και σας έλεγε ότι η Ελλάδα το έτος 2010 θα υιοθετούσε το δίκαιο του εδάφους και θα χορηγούσε πολιτικά δικαιώματα σε αλλοδαπούς, πώς θα αντιδρούσατε;

Απ . Εγώ διάβαζα ένα άρθρο που είχα γράψει το 2007 στο «Βήμα Ιδεών» (http://www.vimaideon.gr/Article.aspx?d=20070803&nid=5415386) και μπορώ να σας πω ότι πάνω-κάτω θεωρούσα τότε ως εύλογα αιτήματα αυτά που ικανοποιήθηκαν τώρα. Θεωρούσα ότι ήταν ένας μέσος όρος ρεαλιστικών διεκδικήσεων. Εγώ γενικώς είμαι της λογικής -υπαρξιακά το πιστεύω- πως διεκδικείς μόνο ό, τι μπορείς να πάρεις. Δεν ζητάς ποτέ πράγματα που δεν μπορούν να γίνουνε. Όταν ζητάς κάτι, είναι αυτό που μέσα σου πιστεύεις ότι έχει πιθανότητες να γίνει πραγματικότητα. Το πίστευα - το πιστέψαμε αυτό ως Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου - και νομίζω δικαιωθήκαμε. Στο σημείο αυτό ας μου επιτραπεί να ευχαριστήσω το Νίκο Αλιβιζάτο που δε δίσταξε να «πάρει πάνω του» το ζήτημα απέναντι σε ανοίκειες επιθέσεις από τα ακροδεξιά, αλλά και τους Μιχάλη Τσαπόγα, Γρηγόρη Τσιούκα και Λάμπρο Μπαλτσιώτη με τους οποίους δουλέψαμε εκτεταμένα το σχέδιο νόμου της Ένωσής μας για ένα νέο Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας το 2008. Την αυτονόητη οφειλή μου τέλος, σε όλο το διοικητικό συμβούλιο της Ένωσης, τόσο στην παρούσα όσο και την προηγούμενη σύνθεσή τους. Η Ένωση, σε αυτή τη συγκυρία, έδειξε πόσα πολλά μπορεί να αποδώσει ένας κριτικός, μαχητικός και τεκμηριωμένος λόγος για την ιδιότητα του πολίτη σε μια χώρα στην οποία ποτέ μέχρι πρότερα δε μιλούσαμε για την ιθαγένειά μας.

Ερ. Κάνοντας μια αποτίμηση του νέου νόμου περί ιθαγένειας, σε ποιο σημείο του θα εντοπίζaτε τη σπουδαιότερη τομή και πού ανιχνεύετε το σημαντικότερο έλλειμμα;

Απ . Η σημαντικότερη τομή του νόμου είναι ότι στη θέση ενός καθεστώτος αποφάσεων εισάγει ένα σύστημα κανόνων. Μέχρι πρότινος, ένα μεγάλο κομμάτι του δικαίου της ιθαγένειας δεν ήταν καν δίκαιο. Δεν υπήρχαν κανόνες. Ό, τι θέλαν κάνανε! Διαβάστε τον τελευταίο λόγο του Υπουργού Εσωτερικών πριν την ψήφιση του νόμου. Το ομολογεί. Αυτό λοιπόν καταργείται. Εισάγονται κανόνες με τους οποίους μπορεί να συμφωνούμε ή να διαφωνούμε, αλλά είναι κανόνες. Λένε τι πρέπει να γίνεται, ώστε ο καθένας να ξέρει ότι αν πράξει με συγκεκριμένο τρόπο θα υποστεί ορισμένες συνέπειες και αν πράξει αλλιώς θα υποστεί άλλες συνέπειες, πάντως και στις δύο περιπτώσεις προβλέψιμες συνέπειες. Λοιπόν, το κρίσιμο είναι ότι μπαίνουν κανόνες: ασφάλεια δικαίου. Καταργείται δηλαδή η διάταξη που θέτει τον Κώδικα Ελληνικής Ιθαγένειας έξω από προθεσμίες και η διάταξη για το αναιτιολόγητο της πολιτογράφησης. Αυτό είναι το κρίσιμο νομικά και αξιακά. Στην πράξη, το πιο κρίσιμο με θετικό πρόσημο για μένα είναι η κτήση της ιθαγένειας με δήλωση από τα παιδιά που γεννιούνται στην Ελλάδα και πηγαίνουν σχολείο, μολονότι η διάταξη θα μπορούσε και έπρεπε να περιλαμβάνει και άλλα παιδιά. Από την άλλη μεριά, το κρίσιμο με αρνητικό πρόσημο είναι ότι οι κανόνες που τίθενται για την πολιτογράφηση είναι εξαιρετικά αυστηροί και θα κάνουν την πολιτογράφηση μια διαδικασία διοικητικού Γολγοθά για τους ανθρώπους.

Ερ. Πώς εξηγείτε την αρνητική στάση της μείζονος αντιπολίτευσης στο νομοσχέδιο και σε τι πιστεύετε ότι απέβλεπε η κυβέρνηση με την τροποποίηση του αρχικού νομοσχεδίου προς το συντηρητικότερο;

Απ . Λοιπόν στην αρχή η αξιωματική αντιπολίτευση αντιμετώπισε το νομοσχέδιο με ένα αμήχανο σοκ. Αν φέρετε στο νου σας τις πρώτες δηλώσεις Σαμαρά στη βουλή, θα διαπιστώσετε ότι ήταν προσεγμένες. Στη συνέχεια, η Νέα Δημοκρατία πέρασε σε μια αντιπολιτευτική ρητορική που προσπαθούσε να μοιάσει στην αντίστοιχη του ΛΑΟΣ. Στο τέλος μάλιστα, την ημέρα που συζητιόταν το νομοσχέδιο στη Βουλή, δεν ήξερες ποιος μιλούσε και σε ποιο κόμμα ανήκε, στο ΛΑΟΣ ή στη ΝΔ. Οι μεν του ΛΑΟΣ (κάποιοι τουλάχιστον) προσπαθούσαν να αποβάλουν τη στάμπα του ακροδεξιού ενώ κάποιοι αγορητές της ΝΔ ανέλαβαν να χαϊδέψουν με ακραίες κορώνες τα υπερσυντηρητικά πολιτικά αντανακλαστικά του δικού του εκλογικού ακροατηρίου που γλυκοκοιτάζει στα δεξιά του. Βγάλτε τα ονόματα από αυτούς που μιλάνε και θα δείτε ότι υπάρχει μια πλειοδοσία εθνικιστικού λόγου. Η ΝΔ πάει να το παίξει στο ακροδεξιό, στην εθνικιστική ρητορεία και το ΛΑΟΣ πάει να το φέρει προς τη λογική «του νοικοκυραίου». Από την άλλη πλευρά, νομίζω ότι η κυβέρνηση την πραγματική της βούληση την έδειξε με το σχέδιο και όχι με το κείμενο της «νομοθετικής πρωτοβουλίας» που αναρτήθηκε παραμονές Χριστουγέννων. Το κείμενο αυτό αναρτήθηκε αρχικά για να δούνε τις αντιδράσεις και στη συνέχεια η πραγματική κυβερνητική βούληση φαίνεται και (δεν μπορεί να μην) είναι αυτό που βλέπουμε στον τελικό νόμο: αυτό είναι το ΠΑΣΟΚ, αυτά και τα όριά του. Εξ άλλου, τις όποιες προσδοκίες για διαφορετικές διατάξεις για ένα περισσότερο φιλελεύθερο εκτόπισμα τις δημιούργησε η ίδια η κυβέρνηση. Ακούω από τα αριστερά, ότι «ο νόμος δεν ικανοποιεί τις προσδοκίες μας». Αλήθεια, ποια αριστερή πρόταση δημιούργησε αυτές τις προσδοκίες; Υπήρχε τέτοια και δεν την ξέρω; H μόνη πρόταση κοινοβουλευτικού κόμματος που υπήρξε ήταν η «νομοθετική πρωτοβουλία» των Χριστουγέννων. Αυτή ξεκίνησε την κουβέντα, αυτή εξέθρεψε τις προσδοκίες και τις αντιδράσεις.

Ερ. Πιστεύετε ότι θα μπορούσε ή - πολύ περισσότερο - θα έπρεπε ο νέος νόμος να τεθεί στην κρίση του λαού με δημοψήφισμα, δεδομένης και της τοποθέτησης του Συνηγόρου του Πολίτη ότι η ιθαγένεια δεν αποτελεί ατομικό δικαίωμα;

Απ . Το γεγονός ότι ένα κόμμα υλοποιεί τις προγραμματικές του εξαγγελίες δεν μπορεί να αποτελεί λόγο διεξαγωγής δημοψηφίσματος επειδή το ΛΑΟΣ διαφωνεί. Ευτυχώς το ελληνικό Σύνταγμα δίνει εχέγγυα, προκειμένου τέτοια ζητήματα να τα λύνει κάθε φορά η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Και η πεμπτουσία της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας είναι αυτή. Αντιθέτως είναι ακύρωση της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, κάθε φορά που υπάρχει ένα θέμα στο οποίο με εργαλειακό τρόπο φαίνεται να ποντάρει ένα κόμμα της αντιπολίτευσης προκειμένου να αυξήσει την απήχησή του, να έχουμε δημοψήφισμα. Εγώ, με την έννοια αυτή, σας εκφράζω γενικά την επιφύλαξή μου απέναντι στα δημοψηφίσματα για τέτοιου είδους ζητήματα και ειδικότερα δε σε αυτό. Δεν το κάνω επειδή το ζήτημα άπτεται του χώρου των δικαιωμάτων, το κάνω για λόγους αρχής. Ένα δημοψήφισμα από μόνο του αναπαράγει μια αρχαϊκή αντίληψη για τη δημοκρατία. Πώς εξοστρακίζανε στην αρχαία Ελλάδα; Με δημοψήφισμα! Στην Ελβετία που διατηρούν ακόμα μια τέτοια αντίληψη για την δημοκρατία θέτουν σε δημοψήφισμα ακόμα και τις πολιτογραφήσεις. Προσωπικά εκφράζω την επιφύλαξή μου σε ένα δημοψήφισμα για το ποιος θα είναι μέλος της πολιτικής κοινότητας και γενικώς εκφράζω την επιφύλαξή μου στην εργαλειακή χρήση της επίκλησης δημοψηφίσματος από όλους και προς όλους. Αυτό είναι τώρα το πρόβλημά με την αριστερά: κάθε λίγο και λιγάκι ζητάει δημοψήφισμα και τώρα που το ζητάνε οι άλλοι, λέει ότι «η ιθαγένεια είναι ατομικό δικαίωμα και μάλιστα υπό διαμόρφωση». Αυτό, κατά την άποψή μου, είναι υπεκφυγή. Αφήσαμε την ακροδεξιά να καπηλεύεται έννοιες όπως η δημοκρατία και η λαϊκή κυριαρχία και εμείς απαντάμε με το «ατομικό δικαίωμα υπό διαμόρφωση». Στον πραγματικά ιδεολογικό λόγο της ακροδεξιάς - γιατί αυτό πρέπει να της αναγνωρίσουμε - καλούμαστε και εμείς να απαντήσουμε ιδεολογικά. Η αποϊδεολογικοποίηση της πολιτικής και η στεγνή εργαλειοποίηση εννοιών που διεγείρουν το θυμικό και το πάθος του κόσμου δίνει πόντους στους αντιπάλους. Η δημοκρατία αξιώνει τη συμπερίληψη των ανθρώπων που υπάγονται στους νόμους στο πολιτικό σώμα. Δεν είναι δημοκρατία κάποιοι να αποφασίζουν και κάποιοι να υπόκεινται στις αποφάσεις τους, χωρίς να είναι σε θέση να τις επηρεάσουν. Αυτή είναι η απάντηση στο «δημοκρατικό» επιχείρημα προσφυγής στις κάλπες: πραγματική δημοκρατία, ισότητα και ελευθερία, για όλους όσους έχουν μεταφέρει το κέντρο των βιοτικών τους σχέσεων στην Ελλάδα.

Ερ. Τελικά ποια είναι τα θετικά και ποια τα αρνητικά μηνύματα που εκπέμπει αυτή η τρίμηνη πολιτική αντιπαράθεση; Θα μιλούσατε για μια επικράτηση των οπαδών της συντήρησης ή για υπερίσχυση των δυνάμεων της προόδου;

Απ . Εγώ θα έλεγα ότι πρόκειται για μια νίκη της δημοκρατίας, όσο και αν φαίνεται λίγο μπανάλ η έκφραση αυτή. Όπως είπα και πριν, πιστεύω ότι το θέμα της ιθαγένειας είναι βαθιά θέμα δημοκρατίας, υπό την έννοια ότι δημοκρατία είναι εκείνο το καθεστώς στο οποίο αποφασίζουν οι άνθρωποι που υπόκεινται στους νόμους. Από το 1789 αυτός είναι ο αγώνας. Με την έννοια τούτη, τα τελευταία 20 χρόνια έχει σωρευτεί στην Ελλάδα ένα μείζον δημοκρατικό έλλειμμα, κατά το ότι οι άνθρωποι, οι οποίοι υπόκεινται στους νόμους δεν μπορούν με κανένα τρόπο να τους συν-διαμορφώσουν. Περισσότερο από συζήτηση που μπαίνει στα νερά των ατομικών δικαιωμάτων, το θέμα που συζητάμε είναι βαθύτατα ζήτημα δημοκρατίας. Είναι ζήτημα λαϊκής κυριαρχίας: το σε ποιους ανήκει η πολιτική κοινότητα. Για μένα, πολιτική κοινότητα είναι αυτοί, οι οποίοι αποφασίζουν για τους νόμους που τους αφορούν. Συνεπώς είναι μια νίκη της δημοκρατίας και με αυτήν την έννοια είναι μια ήττα μιας αντίληψης που βλέπει τη δημοκρατία ως το ελιτίστικο δικαίωμα κάποιων να είναι «μέσα στα πράγματα» και κάποιων άλλων που ζουν μαζί τους να είναι δια βίου απ' έξω. Άρα, μολονότι η ακροδεξιά βρήκε σε αυτό το τρίμηνο εύφορο χώρο, προκειμένου να την ακούσει κόσμος και να ενισχύσει το εκλογικό της και ιδεολογικό της ακροατήριο, αυτό το έκανε δια μιας ήττας. Έχασε.